TÜBİTAK destek programlarına yapılan başvuruların tamamı kabul edilmemektedir. Bilimsel niteliği yüksek birçok proje bile değerlendirme sürecinde çeşitli gerekçelerle destek alamayabilir. Ancak bir projenin reddedilmesi, araştırma fikrinin değersiz olduğu anlamına gelmez. Çoğu zaman hakem ve panel değerlendirmelerinde belirtilen eksikliklerin giderilmesiyle aynı proje yeniden hazırlanabilir ve sonraki başvuru dönemlerinde başarılı sonuçlar elde edebilir.
TÜBİTAK proje değerlendirme sistemi, başvuru sahiplerine yalnızca destek kararı sunmakla kalmaz; aynı zamanda proje dosyasının geliştirilmesine yardımcı olacak ayrıntılı geri bildirimler de sağlar. Bu geri bildirimler dikkatle analiz edildiğinde özgün değerden yöntem bölümüne, bütçeden yaygın etkiye kadar birçok alanda önemli iyileştirmeler yapılabilir. Başarılı araştırmacıların önemli bir bölümü, ilk başvurularında ret kararı almış olsa da proje dosyalarını geliştirerek sonraki başvurularında destek almaya hak kazanmıştır.
TÜBİTAK Projeleri Neden Reddedilir?
Bir TÜBİTAK projesinin reddedilmesinin birçok farklı nedeni olabilir. Değerlendirme yalnızca araştırma fikrine değil, projenin bütününe yönelik yapılmaktadır.
En sık karşılaşılan ret nedenleri şunlardır:
- Özgün değerin yeterince açıklanmaması
- Literatür analizinin yetersiz olması
- Araştırma yönteminin eksik planlanması
- Gerçekçi olmayan bütçe hazırlanması
- İş paketlerinin zayıf oluşturulması
- Yaygın etkinin somutlaştırılmaması
- Risk analizinin eksik olması
- Proje ekibinin uzmanlık dağılımındaki eksiklikler
- Beklenen çıktıların yeterince açıklanmaması
Bu eksikliklerin büyük bölümü, dikkatli bir revizyon süreciyle giderilebilir.
Hakem Raporları Nasıl İncelenmelidir?
Projenin reddedilmesinden sonra yapılması gereken ilk işlem, hakem ve panel değerlendirme raporlarını ayrıntılı biçimde analiz etmektir.
Hakem yorumları incelenirken şu sorulara cevap aranmalıdır:
- Hangi bölümler eleştirilmiş?
- Ortak olarak belirtilen eksiklikler neler?
- Hangi öneriler sunulmuş?
- Bilimsel hangi noktalar zayıf bulunmuş?
- Uygulanabilirlik konusunda hangi sorunlar belirtilmiş?
Hakemlerin benzer konularda yaptığı eleştiriler, öncelikli olarak düzeltilmesi gereken alanları göstermektedir.
Özgün Değer Bölümü Nasıl Güçlendirilir?
Ret kararlarının önemli bir kısmı özgün değerin yeterince ortaya konulamamasından kaynaklanmaktadır.
Bu nedenle yeniden başvuru öncesinde;
- Güncel literatür yeniden incelenmeli,
- Bilimsel boşluk daha net gösterilmeli,
- Yenilikçi yönler açık biçimde açıklanmalı,
- Mevcut çalışmalardan farklılıklar belirtilmeli,
- Araştırmanın sağlayacağı katkılar somutlaştırılmalıdır.
Güçlü bir özgün değer açıklaması, değerlendirme sürecinde önemli avantaj sağlayabilir.
Literatür Taraması Güncellenmeli
Bilimsel yayınlar sürekli artmaktadır. Bu nedenle daha önce hazırlanan literatür bölümü güncel çalışmalar dikkate alınarak yeniden düzenlenmelidir.
Literatür incelemesi yapılırken;
- Yeni makaleler eklenmeli,
- Güncel araştırmalar değerlendirilmeli,
- Uluslararası çalışmalar incelenmeli,
- Benzer projeler analiz edilmeli,
- Araştırma boşluğu yeniden tanımlanmalıdır.
Güncel kaynaklara yer verilmesi, projenin bilimsel niteliğini güçlendirmektedir.
Yöntem Bölümü Yeniden Planlanmalıdır
Hakemler en fazla yöntem bölümünü eleştirebilmektedir.
Bu nedenle yöntem kısmı yeniden hazırlanırken;
- Araştırma tasarımı ayrıntılı açıklanmalı,
- Veri toplama süreci netleştirilmeli,
- Analiz yöntemleri güçlendirilmeli,
- Kullanılacak cihaz ve yazılımlar belirtilmeli,
- Alternatif yöntemlere yer verilmeli,
- Risk yönetimi planı hazırlanmalıdır.
Araştırmanın uygulanabilir olduğunu gösteren ayrıntılar değerlendirme açısından büyük önem taşımaktadır.
İş Paketleri ve Zaman Planı Gözden Geçirilmeli
Başarısız projelerde iş planı çoğu zaman yeterince ayrıntılı hazırlanmamaktadır.
Yeni başvuruda;
- İş paketleri yeniden düzenlenmeli,
- Her faaliyet açık biçimde tanımlanmalı,
- Görev dağılımı netleştirilmeli,
- Süre planlaması gerçekçi hale getirilmeli,
- Kilometre taşları belirlenmeli,
- Ara çıktılar oluşturulmalıdır.
Planlı hazırlanan iş paketleri projenin uygulanabilirliğini güçlendirmektedir.
Bütçe Revize Edilmeli
Gerçekçi olmayan bütçeler hakemler tarafından sıkça eleştirilmektedir.
Bütçe yeniden hazırlanırken;
- Güncel fiyat araştırması yapılmalı,
- Gereksiz ekipmanlar çıkarılmalı,
- Sarf malzemeleri yeniden hesaplanmalı,
- Hizmet alımları gerekçelendirilmelidir.
- Seyahat giderleri açıklanmalıdır.
- Her maliyet proje faaliyetleriyle ilişkilendirilmelidir.
Bilimsel gerekçelerle desteklenen bütçeler daha güvenilir görünmektedir.
Yaygın Etki Daha Somut Hale Getirilmeli
Yaygın etki bölümü genel ifadeler yerine ölçülebilir hedefler içermelidir.
Bu kapsamda;
- Bilimsel yayın hedefleri,
- Patent planları,
- Eğitim faaliyetleri,
- Teknoloji transferi,
- Toplumsal katkılar,
- Sanayi iş birlikleri,
- Uluslararası görünürlük,
somut göstergelerle açıklanmalıdır.
Hakemler ölçülebilir çıktıları daha güçlü değerlendirmektedir.
Proje Ekibi Güçlendirilebilir
Bazı durumlarda araştırma ekibinin uzmanlık alanları proje hedefleriyle tam uyum göstermeyebilir.
Yeniden başvuru yapılırken;
- Farklı uzmanlık alanlarından araştırmacılar eklenebilir.
- İstatistik uzmanı projeye dahil edilebilir.
- Yazılım geliştiriciler görev alabilir.
- Laboratuvar deneyimi yüksek araştırmacılar eklenebilir.
- Sanayi danışmanları projeye katkı sağlayabilir.
Doğru oluşturulan ekip proje güvenilirliğini artırmaktadır.
Dış Görüş Almanın Önemi
Proje yeniden gönderilmeden önce alanında deneyimli akademisyenlerden görüş alınması önemli avantaj sağlamaktadır.
Deneyimli araştırmacılar;
- Bilimsel eksikleri görebilir.
- Anlatım sorunlarını belirleyebilir.
- Hakem bakış açısıyla değerlendirme yapabilir.
- Yeni öneriler sunabilir.
- Revizyon sürecini hızlandırabilir.
Bağımsız değerlendirme, proje kalitesini önemli ölçüde artırabilmektedir.
Yeniden Başvuru Öncesinde Yapılması Gereken Kontroller
Başvuru tamamlanmadan önce proje dosyası ayrıntılı şekilde gözden geçirilmelidir.
Kontrol edilmesi gereken başlıca konular şunlardır:
- Çağrı metnine tam uygunluk
- Güncel literatür kullanımı
- Güçlü özgün değer açıklaması
- Ayrıntılı yöntem bölümü
- Gerçekçi bütçe planı
- Tutarlı iş paketleri
- Ölçülebilir yaygın etki
- Risk yönetimi planı
- Dil ve yazım kontrolü
- Bölümler arasındaki bütünlük
Bu kontroller olası eksikliklerin başvuru öncesinde giderilmesini sağlar.
Reddedilen Bir TÜBİTAK Projesini Başarıya Dönüştürmek Mümkün Müdür?
Bir TÜBİTAK projesinin ilk başvuruda desteklenmemesi, araştırmanın gelecekte başarılı olamayacağı anlamına gelmez. Hakem ve panel raporlarının dikkatle incelenmesi, eleştirilerin bilimsel bakış açısıyla değerlendirilmesi ve proje dosyasının kapsamlı şekilde revize edilmesi sonraki başvurularda başarı ihtimalini önemli ölçüde artırabilir. Güçlü bir özgün değer, güncel literatür, ayrıntılı yöntem, gerçekçi bütçe, uygulanabilir iş planı ve somut yaygın etki hedefleriyle yeniden hazırlanan projeler, değerlendirme sürecinde çok daha olumlu sonuçlar elde edebilir. Sürekli gelişim anlayışıyla hareket eden araştırmacılar için her ret kararı, daha güçlü ve daha nitelikli bir proje oluşturma fırsatı olarak değerlendirilebilir.
