Yapay zekâ (AI), günümüzde sağlık, finans, üretim, lojistik, eğitim, savunma sanayi ve e-ticaret gibi birçok sektörde dönüşüm sağlayan stratejik teknolojiler arasında yer almaktadır. Türkiye’de yapay zekâ tabanlı ürün ve hizmet geliştiren girişimler ile işletmeleri desteklemek amacıyla çeşitli kamu kurumları tarafından hibe, teşvik, yatırım ve finansman programları uygulanmaktadır. TÜBİTAK, KOSGEB, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (Teknoparklar), Ticaret Bakanlığı ve Kredi Garanti Fonu (KGF) tarafından sunulan destekler sayesinde yapay zekâ projeleri fikir aşamasından ticarileşmeye kadar birçok süreçte desteklenmektedir. Peki, yapay zekâ projelerine sağlanan devlet destekleri nelerdir, kimler yararlanabilir ve başvuru süreci nasıl işler? İşte kapsamlı rehber.
Yapay Zekâ Projelerine Sağlanan Devlet Destekleri Nedir?
Yapay zekâ projelerine yönelik devlet destekleri; makine öğrenmesi, derin öğrenme, doğal dil işleme (NLP), görüntü işleme, veri analitiği ve otonom sistemler gibi alanlarda geliştirilen yenilikçi projeleri desteklemek amacıyla sunulan hibe, teşvik, yatırım ve finansman programlarıdır.
Bu desteklerin temel amaçları şunlardır:
- Yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesini teşvik etmek
- Yerli ve milli teknoloji üretimini artırmak
- Ar-Ge ve inovasyonu desteklemek
- Dijital dönüşümü hızlandırmak
- Yüksek katma değerli üretimi artırmak
- Küresel rekabet gücünü geliştirmek
Destek kapsamı başvurulan programa ve projenin niteliğine göre değişmektedir.
Kimler Yararlanabilir?
Yapay zekâ projelerine yönelik desteklerden genel olarak aşağıdaki kişi ve kuruluşlar yararlanabilir:
- Teknoloji girişimleri
- Yapay zekâ startup’ları
- Yazılım şirketleri
- KOBİ’ler
- Büyük ölçekli teknoloji firmaları
- Üniversite-sanayi iş birliği projeleri yürüten kuruluşlar
- Teknopark şirketleri
- Ar-Ge merkezleri
Her programın kendine özgü başvuru şartları ve değerlendirme kriterleri bulunmaktadır.
TÜBİTAK Yapay Zekâ Destekleri
TÜBİTAK, yapay zekâ alanında geliştirilen projeleri farklı programlar aracılığıyla desteklemektedir.
Başlıca programlar şunlardır:
- 1711 Yapay Zekâ Ekosistem Çağrısı
- 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destek Programı
- 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı
- 1812 BiGG Yatırım Programı
- 1514 Tech-InvesTR Girişim Sermayesi Programı
Özellikle 1711 Yapay Zekâ Ekosistem Çağrısı, yapay zekâ çözümleri geliştiren teknoloji sağlayıcıları ile bu çözümleri kullanacak kuruluşların iş birliğini teşvik etmektedir. Çağrı kapsamında geri ödemesiz Ar-Ge destekleri sağlanabilmektedir.
KOSGEB Destek Programları
Yapay zekâ tabanlı ürün geliştiren girişimler, faaliyet alanları uygun olduğu takdirde KOSGEB desteklerinden de yararlanabilir.
Öne çıkan programlar şunlardır:
- Girişimci Destek Programı
- İş Geliştirme Desteği
- Kapasite Geliştirme Destek Programı
- Küresel Rekabetçilik Destek Programı
- Teknoloji Merkezi (TEKMER) Destek Programı
Bu programlar kapsamında;
- Yazılım geliştirme
- Personel giderleri
- Makine ve ekipman
- Bulut bilişim altyapıları
- Test ve analiz çalışmaları
- Danışmanlık hizmetleri
gibi harcamalar desteklenebilmektedir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Destekleri
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, yapay zekâ ve ileri teknoloji yatırımlarını destekleyen çeşitli programlar yürütmektedir.
Desteklenen başlıca alanlar şunlardır:
- Dijital dönüşüm
- Endüstri 4.0 uygulamaları
- Akıllı üretim sistemleri
- Büyük veri analitiği
- Otonom sistemler
- Stratejik teknoloji yatırımları
- Yeşil dönüşüm projeleri
Bu destekler, yapay zekâ çözümlerinin üretim süreçlerine entegrasyonunu teşvik etmektedir.
Teknopark Avantajları
Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (Teknoparklar), yapay zekâ girişimlerine önemli avantajlar sunmaktadır.
Teknoparklarda faaliyet gösteren firmalar;
- Kuluçka merkezlerinden
- Hızlandırma programlarından
- Üniversite-sanayi iş birliklerinden
- Mentorluk hizmetlerinden
- Yatırımcı ağlarından
- İlgili mevzuat kapsamındaki vergi teşviklerinden
yararlanabilir.
Bu avantajlar erken aşama yapay zekâ girişimlerinin büyümesini desteklemektedir.
Ticaret Bakanlığı Destekleri
Yapay zekâ tabanlı ürün ve yazılımları yurt dışına sunmayı hedefleyen girişimler, Ticaret Bakanlığı’nın ihracat ve e-ihracat desteklerinden de yararlanabilir.
Destek verilen faaliyetlerden bazıları şunlardır:
- Dijital pazarlama
- Marka geliştirme
- E-ihracat
- Yurt dışı tanıtım
- Uluslararası fuarlar
- Pazara giriş faaliyetleri
Bu destekler özellikle SaaS ve yazılım ihracatı yapan işletmeler için önemli fırsatlar sunmaktadır.
Desteklenen Yapay Zekâ Alanları
Programa göre değişmekle birlikte aşağıdaki çalışmalar destek kapsamına girebilir:
- Makine öğrenmesi (Machine Learning)
- Derin öğrenme (Deep Learning)
- Doğal dil işleme (NLP)
- Görüntü işleme
- Büyük veri analitiği
- Otonom sistemler
- Robotik uygulamalar
- Tahminleme sistemleri
- Karar destek sistemleri
- Yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojileri
- Akıllı üretim çözümleri
Destek kapsamı ilgili kurumların programlarına göre belirlenmektedir.
Yapay Zekâ Desteklerine Nasıl Başvurulur?
Başvuru süreci programa göre değişebilmekle birlikte genel olarak şu adımlar izlenmektedir:
- Projenize uygun destek programını belirleyin.
- Güncel başvuru rehberini inceleyin.
- İş planınızı ve proje dosyanızı hazırlayın.
- Gerekli belgeleri tamamlayın.
- Başvurunuzu ilgili kurumun elektronik sistemi üzerinden gerçekleştirin.
- Teknik ve mali değerlendirme sürecini takip edin.
Bazı programlarda hakem değerlendirmesi, jüri sunumu veya proje izleme süreçleri uygulanabilmektedir.
Başvuru Yaparken Nelere Dikkat Edilmeli?
Başarılı bir başvuru için şu noktalara dikkat edebilirsiniz:
- Projenizin yenilikçi yönünü açık şekilde ortaya koyun.
- Yapay zekâ teknolojisinin sağlayacağı katma değeri somut verilerle açıklayın.
- Ticarileşme planınızı hazırlayın.
- Gerçekçi bütçe oluşturun.
- Belgelerinizi eksiksiz tamamlayın.
- Güncel çağrıları düzenli takip edin.
Yapay Zekâ Desteklerinin Avantajları
Bu desteklerden yararlanan işletmeler şu avantajları elde edebilir:
- Ar-Ge maliyetlerinin azalması
- Yeni ürün geliştirme sürecinin hızlanması
- Teknoloji yatırımlarının desteklenmesi
- Finansmana daha kolay erişim
- Patent ve fikri mülkiyet çalışmalarının teşvik edilmesi
- İhracat potansiyelinin artması
- Rekabet gücünün yükselmesi
- Sürdürülebilir büyümenin desteklenmesi
Yapay zekâ projelerine sağlanan devlet destekleri, yenilikçi teknolojilerin geliştirilmesi ve ticarileştirilmesi açısından önemli fırsatlar sunmaktadır. TÜBİTAK’ın yapay zekâ odaklı çağrıları, KOSGEB’in girişimcilik ve teknoloji destekleri, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın dijital dönüşüm programları, Teknoparkların sunduğu avantajlar ve Ticaret Bakanlığı’nın ihracat destekleri sayesinde yapay zekâ girişimleri fikir aşamasından küresel pazarlara açılma sürecine kadar güçlü bir destek ekosisteminden yararlanabilir. Başarılı bir başvuru için projenize uygun destek programını belirlemeniz, kapsamlı bir iş planı hazırlamanız ve güncel başvuru çağrılarını düzenli olarak takip etmeniz büyük önem taşır. Doğru kullanılan devlet destekleri, yapay zekâ projelerinin ticarileşmesini hızlandırırken işletmenizin ulusal ve uluslararası pazarlarda rekabet gücünü artırmasına da önemli katkılar sağlayacaktır.
